Tragedia w Minab okiem sztucznej inteligencji. Ekspertka komentuje

Sprawa wywołała międzynarodowe oburzenie. Niestety wraz z falą współczucia w przestrzeni internetowej pojawiły się obrazy i nagrania, które nie pochodzą z Minab, a są wytworem sztucznej inteligencji. 

Te najskrajniejsze emocje sprawiają, że trudno jest nam rozróżnić, które informacje są prawdziwe, a które nie są prawdziwe

– mówi mgr Katarzyna Mania, która w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych UAM zajmuje się badaniem projektowania komunikatów wizualnych po 2022 roku.

W sieci szczególnie intensywnie zaczęło krążyć jedno zdjęcie. Miało ono przedstawiać modlitwę pogrzebową nad ciałami dziewczynek zabitych w nalocie na szkołę w południowym Iranie.

Skąd wiadomo, że zdjęcie nie jest prawdziwe?

Analiza fact-checkingowego portalu iVerify wykazała, że obraz został wygenerowany przez sztuczną inteligencję. Dodatkowo żaden fotograf nie podpisał się pod pracą. Próżno także szukać jej w wiarygodnych międzynarodowych lub irańskich mediach relacjonujących pogrzeb. Ekspertka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zauważa także charakterystyczne dla AI artefakty.

Ogólnie styl jest dość charakterystyczny dla sztucznej inteligencji, czyli taki plastyczny. Ja bym tu zwróciła uwagę także na pewną powtarzalność w przypadku niektórych elementów na tym obrazku. Przykładowo te zdjęcia są do siebie bardzo podobne. Kiedy spojrzymy na kwiaty, to one też bardzo podobnie do siebie wyglądają. Trochę tak, jakby zostały wyprodukowane i po prostu je porozrzucano. Wyglądają dosłownie tak samo. Możemy też zwrócić uwagę na postacie, które się znajdują na obrazku i zobaczyć, że coś jest nie tak z ich ciałami i proporcjami

– punktuje Mania

Co pomaga nieprawdziwym obrazom się rozprzestrzeniać?

Mimo rzetelnych analiz obraz był (i nadal jest) udostępniany masowo. Posty z jego użyciem dodawane są na platformach takich jak X, Instagram czy Facebook przez prywatnych użytkowników i nie tylko. Zdjęcie ilustruje komentarze i stanowiska m.in. polityków z różnych krajów. Można je znaleźć na kanałach przedstawicieli rozmaitych opcji politycznych i narodowości — od brytyjskich parlamentarzystów po poznańskich działaczy politycznych.

Zarah Sultana (brytyjska, lewicowa parlamentarzystka): 

Piotr Tuczyński (prezes okręgu poznańskiego partii Nowa Nadzieja):

Większość z nas korzysta z internetu, ma smartfona i korzysta z mediów społecznościowych, gdzie cały czas pojawiają się nowe i nowe informacje. Jest taka tendencja, że najczęściej klikamy, lajkujemy, czytamy, chłoniemy ogólnie, rzecz biorąc, informacje o takim negatywnym zabarwieniu. To się nazywa doomscrolling. Przez takie nasze samopoczucie, często trudniej nam jest analizować, czy coś, co widzimy, jest rzeczywiście prawdą, czy też jest nieprawdą

– podkreśla Mania.

Generowanie fotografii — potencjalne zagrożenie, czy nowa rzeczywistość?

Chociaż samo zdjęcie wygenerowała sztuczna inteligencja, emocje i skala tragedii w Minab są prawdziwe. Nasuwa się jednak pytanie, czy w obliczu tak dramatycznych wydarzeń, konieczne jest ich dodatkowe teatralizowanie i wzmacnianie przekazu przy użyciu obrazów wygenerowanych przez sztuczną inteligencję?

 Prawdziwe zdjęcia z pogrzebu w Minab:

Generatywna sztuczna inteligencja jako narzędzie jest często nadużywana w sytuacjach i w kontekście tematów, przy których nie powinna być używana. Jednak w mediach społecznościowych powinniśmy się wstrzymać z takim uatrakcyjnieniem przekazu na siłę, tylko po to, aby zyskać większą liczbę kliknięć

– puentuje Mania

Tragedia w Minab pokazuje nie tylko skalę ludzkiego dramatu, ale także to, jak łatwo w czasie kryzysu o chaos informacyjny. Nie od dziś mówi się, że żyjemy w „globalnej wiosce”. W miejscu, w którym obecnie prawdziwe dramaty często zaczynają mieszać się z fałszywymi obrazami i treściami wygenerowanymi przez sztuczną inteligencję. Dlatego, jak podkreślają eksperci, obok współczucia i empatii potrzebna jest również ostrożność.