"Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia". Dlaczego uczniowie nagle znikali z ławek?

Autor wraca w książce do wydarzeń z lat 70., kiedy w śląskich Szopienicach ujawniono masowe zatrucia ołowiem wśród dzieci mieszkających w pobliżu huty. Jędryka – sam wychowany w tej dzielnicy – rekonstruuje historię z perspektywy świadka. Łączy wspomnienia z dokumentami, relacjami mieszkańców i materiałami archiwalnymi. Dzięki temu powstała opowieść nie tylko o katastrofie zdrowotnej, lecz także o codziennym życiu w industrialnym krajobrazie, w którym pył z kominów był przez lata traktowany jak naturalny element otoczenia.

Jedną z najważniejszych postaci tej historii jest lekarka, Jolanta Wadowska-Król, która jako pierwsza zaczęła diagnozować u dzieci ołowicę i alarmować o skali zagrożenia. Oznaczało to konfrontację z systemem, dla którego przemysł i wizerunek państwa często okazywały się ważniejsze niż zdrowie mieszkańców. W książce pojawia się także wiele innych postaci: dawni mali pacjenci lekarki, ich rodzice, nauczyciele, lekarze oraz mieszkańcy dzielnic takich jak Szopienice czy Dąbrówka Mała. Jędryka przywołuje historie konkretnych rodzin i dzieci, które nagle zaczęły chorować, słabnąć i znikać z codziennego życia szkolnego.

Jednym z najbardziej poruszających motywów książki jest właśnie tajemnicze znikanie uczniów z klas. Dzieci nie znikały jednak bez śladu – były kierowane do specjalnych placówek leczniczych, tzw. prewentoriów. Prewentoria były ośrodkami przypominającymi sanatoria dla dzieci zagrożonych chorobami lub wymagających długotrwałej rekonwalescencji. W przypadku śląskich dzieci chodziło o leczenie skutków zatrucia ołowiem: wywożono je na wiele tygodni lub miesięcy w miejsca o czystszym powietrzu, gdzie przechodziły kuracje i obserwację lekarską. Dla rówieśników i nauczycieli oznaczało to jednak nagłe zniknięcie kolegów z ławek szkolnych – czasem na długie miesiące – bez wyjaśnienia, dlaczego.

Autor oddaje głos zarówno lekarzom, jak i dawnym „ołowianym dzieciom", które po latach opowiadają o swoich doświadczeniach: pobytach w prewentoriach, chorobach, strachu rodziców czy niejasnych komunikatach władz. Z tych fragmentarycznych historii powstaje zbiorowy portret pokolenia dorastającego w skażonym środowisku. Reportaż pokazuje również mechanizmy wyciszania problemu w państwie socjalistycznym – ostrożność urzędników, presję zakładów przemysłowych i trudność w ujawnieniu prawdy o skali skażenia. Siła tej historii sprawiła, że stała się ona inspiracją serialu "Ołowiane dzieci" w reżyserii Macieja Pieprzycy, z Joanną Kulig w roli lekarki.

W tym tygodniu fragmenty książki w interpretacji Piotra Maciejewskiego usłyszą Państwo w cyklu "Tytuł tygodnia" - od poniedziałku do piątku o 14:30.