„Kule wpadały do sal operacyjnych”. Zobacz Czerwiec’56 oczami ludzi ze Szpitala Raszei

Zatrzymajmy się przy jednej historii

Przechodząc obok charakterystycznego gmachu przy ulicy Adama Mickiewicza 2 mijamy pacjentów spieszących się na badania, lekarzy zmierzających na swoje dyżury, odwiedzających, którzy odwiedzają bliskie osoby. Latem 1956 roku też był to zwyczajny szpital. Wszystko zmieniło się, gdy 28 czerwca zaczęto wnosić do niego postrzelonych ludzi.

Pracując nad wystawą „Kule wpadały do sal operacyjnych”, chciałem pokazać, co ta nagła zmiana oznaczała dla konkretnych osób. Lekarz musiał natychmiast operować. Pielęgniarka szukała miejsca dla rannego. Ktoś zdobywał opatrunki, ktoś inny telefonował, ktoś wybiegał na ulicę by udzielać pomocy rannym, chociaż wokół przelatywały kule. Z takich dziesiątek, setek pojedynczych decyzji składała się pomoc, dzięki której uratowano bardzo wielu Poznaniaków.

To ci ludzie, którzy tego dnia byli w szpitalu, decydowali o tym jak będzie on funkcjonował, a nie były to łatwe decyzje, często wiązały się z ogromnym ryzykiem. Dlatego właśnie główną opowieść na planszach wystawowych tworzą wspomnienia świadków. Jako kurator jedynie wybieram relacje i objaśniam ich kontekst, ale najwięcej miejsca oddaję uczestnikom, którzy byli wtedy w szpitalu i w wokół niego. Poznajemy lekarzy: Józefa Granatowicza, Macieja Sikorskiego, Henryka Karonia, Ireneusza Cieślińskiego czy Bolesława Śliwińskiego, pielęgniarki: Zofię Pawłowską, Aleksandrę Kozłowską i Aleksandrę Banasiak, czy rannych, którym udzielano w szpitalu pomocy, jak reporterowi poznańskiego radia Egonowi Naganowskiemu.

Operacja trwała mimo ostrzału

Tytuł wystawy wyrasta z osobistych doświadczeń tych ludzi. Henryk Karoń opowiada o operacji prowadzonej przez Józefa Granatowicza, podczas której usłyszeli kanonadę i brzęk tłuczonych szyb w ich sali operacyjnej. Ireneusz Cieśliński wspomina, że podczas operowania trzeba było padać, ponieważ kule wpadały przez okna. Zofia Pawłowska mówi, jak podchodziła do rannych schylona, na kolanach, żeby nie było jej widać z ulicy.

Przed lekarzem leżał ranny pacjent, którego życie zależało od operacji jaka musiała zostać przeprowadzona w ciągu kilku minut. Lekarz zdawał sobie jednak sprawę, że stając przy stole operacyjnym sam może zostać trafiony i znaleźć się na miejscu postrzelonego pacjenta. Gdy czytamy te wspomnienia patrząc na mury szpitala, na okna, przez które wpadały karabinowe kule, łatwiej wyobrazić sobie warunki, w których wówczas ratowano rannych.

Dyrektor Józef Granatowicz był właściwym człowiekiem na właściwym miejscu, potrafił natychmiast przestawić szpital na wojenne tory i przeorganizować pracę całej załogi, tak by każdy był jak najlepiej wykorzystany. Maciej Sikorski mówił: „Nie minęło nawet pół godziny, a cały szpital był przestawiony na wojenne tory. Każdy znał swoje miejsce”. Za tym zdaniem kryje się ogrom pracy: odesłanie do domów pacjentów niewymagających hospitalizacji, uruchomienie zespołów operacyjnych, przygotowanie dodatkowych miejsc dla rannych, zdobywanie potrzebnych środków. Wystawa pozwala zobaczyć ludzi, którzy ją wykonali.

Odwaga i strach

Szczególnie poruszająca jest opowieść Aleksandry Banasiak. Młoda pielęgniarka chciała wybiec na ulicę by nieść pomoc rannym, ale jej ojciec stanął w drzwiach jej pokoju, próbował ją zatrzymać. Wypuścił ją, gdy przypomniała mu, że to on powtarzał jej, że trzeba zawsze pomagać ludziom. Potem, gdy biegła wśród strzałów, żeby opanować strach, śpiewała słowa hymnu pielęgniarskiego. Warto zatrzymać się przy tym szczególe. W rocznicowej opowieści łatwo powiedzieć, że ktoś był odważny, i przejść dalej. Tymczasem ona naprawdę się bała. Poszła przełamując swój strach, bo wiedziała, że ktoś potrzebuje pomocy. Dopiero gdy to zrozumiemy, zobaczymy, ile kosztowało ją podjęcie takiej decyzja.

Na wystawie są również fotografie żołnierzy i funkcjonariuszy. W szpitalu pomoc udzielano tym, którzy jej najbardziej potrzebowali. Decydował stan człowieka, a nie to po której stronie barykady walczył. Lekarze i pielęgniarki wiedzieli, że to z gmachu urzędu bezpieczeństwa padły strzały, które rozpoczęły krwawe zajścia, a równocześnie ratowali rannych funkcjonariuszy i żołnierzy, bo oni byli dla nich przede wszystkim ludźmi potrzebującymi pomocy. Ta część historii wiele mówi o etosie poznańskich medyków.

Poznański Gavroche

Nie pomijamy tych, których nie udało się ocalić. Są wspomnienia o szpitalnej kostnicy i rodzinach poszukujących bliskich. Jest Romek Strzałkowski, zapamiętany jako symbol Czerwca, który miał zaledwie trzynaście lat, własne życie i rodziców czekających na wiadomość o synu. Chciałbym, żeby czytelnik wystawy zapamiętał choć jedną osobę. Wtedy Czerwiec przestaje być odległym wydarzeniem zamkniętym w podręczniku. Zaczynamy rozumieć, dlaczego ta historia wciąż dotyczy naszego miasta.

Jeszcze kilka tygodni na obejrzenie wystawy

Wystawę otworzyliśmy 21 czerwca 2026 roku, po porannej mszy świętej, inaugurując obchody siedemdziesiątej rocznicy Czerwca. Przy szpitalu pojawił się wtedy czołg tego samego typu co wozy użyte w Poznaniu w 1956 roku. Zestawienie ogromnego pojazdu ze znaną ulicą pozwalało wyobrazić sobie skalę siły, z którą zetknęli się mieszkańcy.

Plansze najlepiej czytać spokojnie. Można przyjść na krótki spacer, zatrzymać się przy wybranym świadectwie, potem wrócić do kolejnego. Wystawa znajduje się na ogrodzeniu Szpitala Raszei przy ulicy Adama Mickiewicza 2. Jest dostępna bezpłatnie, z ulicy, do końca października.

Wystawa „Kule wpadały do sal operacyjnych” to część autorskiego projektu realizowanego przez Fundację Kochania Poznania poświęconego ludziom Szpitala Raszei, wyrastającego z badań nad jego historią i doktorem Granatowiczem. W przygotowaniu wystawy pomagają nam szpital, poznański oddział IPN i Muzeum Powstania Poznańskiego – Czerwiec 1956. Aranżację plastyczną opracowała Magdalena Dezor. Zapraszam najpierw na wystawę, a 24 października na piknik historyczny „Powstańczy lazaret’56”. Wtedy historie poznane na ogrodzeniu powrócą w opowieściach aktorów, przy historycznym lazarecie i w nagraniach z procesów poznańskich. Będzie można podejść, posłuchać i dopytać.

dr Paweł Cieliczko, prezes Fundacji Kochania Poznania, pomysłodawca projektu „Powstańczy Lazaret ’56”

Powstańczy Lazaret ’56 — sobota 24 października 2026, godz. 10.00–18.00. Dziedziniec Szpitala Miejskiego im. Franciszka Raszei, ul. Adama Mickiewicza 2 w Poznaniu. Wstęp wolny.

Projekt „Powstańczy Lazaret ’56” realizuje Fundacja Kochania Poznania wspólnie ze Szpitalem Raszei i partnerami. Otrzymał dofinansowanie ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”. Mecenasami są Miasto Poznań i Aquanet S.A. Radio Poznań jest partnerem medialnym przedsięwzięcia.