Sensacyjne odkrycie Biblioteki Kórnickiej. Odnaleziono rękopisy Berwińskiego

Wśród dokumentów jest korespondencja twórcy z późnych lat jego życia oraz fragment „Rzymu i Konstantynopola”.

Jak poinformowała PAP dyrektorka Biblioteki prof. Magdalena Biniaś-Szkopek instytucja weszła w posiadanie rękopisów pod koniec września. Przekazał je anonimowy darczyńca. Badacze spuścizny Berwińskiego z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu określili rękopisy mianem sensacji. Podała, że dokumenty, po gruntownym przebadaniu ich przez specjalistów, zostaną zapewne wydane w formie edycji krytycznej.

Pracom nad tym fascynującym odkryciem towarzyszyć będą również wydarzenia popularyzatorskie, których celem będzie przypomnienie i przybliżenie intrygującego życiorysu i twórczości Ryszarda Berwińskiego

– przekazała Biniaś-Szkopek.

Prof. Jerzy Borowczyk z Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej UAM poinformował, że jest to znalezisko „w równym stopniu przełomowe dla pasjonatów literatury, historii, geopolityki i orientalizmu”. Wyjaśnił, że o istnieniu odnalezionych listów oraz o pracy nad „Rzymem i Konstantynopolem” wiedzieli już biografowie poety w okresie międzywojennym.

Ostatni raz odnotował ich istnienie Tymon Terlecki w 1933 roku, wydając „Listy tureckie” Berwińskiego. Trafił on na wzmiankę o wysłaniu manuskryptów ze Stambułu do Poznania, nie był jednak w stanie dotrzeć do oryginałów – na tym trop się urywał. O „Rzymie i Konstantynopolu” sądzono zaś, że spłonął w całości podczas pożaru stambulskiego domu poety

– powiedział.

Rękopisy ujrzały światło dzienne po blisko stu latach od poszukiwań Terleckiego i półtora wieku od wysyłki. Przez ten czas były przechowywane w rodzinnych zbiorach anonimowego darczyńcy. Według naukowców kilkadziesiąt kart dobrze zachowanych, oryginalnych listów da historykom i filologom wgląd w losy polskiej emigracji w Turcji w latach 60. i 70. XIX wieku.

Analiza ich treści dostarczy być może odpowiedzi na wiele pytań, które od lat nurtowały badaczy wydarzeń na Wschodzie, a także pozwoli znacząco uzupełnić stan wiedzy o końcowej fazie życia Berwińskiego. Fragmenty „Rzymu i Konstantynopola” są zaś szczególnie cenne jako przykład dziewiętnastowiecznej historiografii dotyczącej Turcji, a także jako dzieło ukazujące nietuzinkowy punkt widzenia na wciąż żywą kwestię konfliktu Wschodu z Zachodem

– podkreślił prof. Jerzy Borowczyk.

Berwiński, poeta, folklorysta, publicysta i działacz polityczny urodził się w 1819 r. w Polwicy koło Zaniemyśla. Uczył się w Lesznie i Wrocławiu, a studia filozoficzne kontynuował w Berlinie. Należał do Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego we Wrocławiu. Po studiach zamieszkał w Poznaniu i działał w konspiracji. W 1845 r. aresztowano go i przez dwa lata więziono w Wiśniczu oraz w berlińskim Moabicie. W 1848 r. wszedł do Komitetu Narodowego, uczestniczył w Wiośnie Ludów w Wielkopolsce, w walkach w Krakowie i w Zjeździe Słowiańskim w Pradze.

Po leczeniu choroby nerwowej wrócił do polityki i w latach 1852–1854 był posłem do parlamentu pruskiego. Następnie wyjechał do Turcji. Od 1855 r. służył w Kozakach Sułtańskich Sadyka Paszy, później w pułku dragonów osmańskich, a służbę zakończył w 1871 r. pod przybranym nazwiskiem Wekil Jazbary.

Debiutował w 1836 r. w leszczyńskim „Przyjacielu Ludu”. W twórczości sięgał do folkloru wielkopolskiego i wprowadził do romantyzmu wielkopolskie motywy, takie jak Gniezno czy Gopło. Do jego najważniejszych dzieł należą poemat „Bogunka na Gople” (1840), parodia „Don Juan poznański”, „Wiersze i poematy” (1844) oraz „Studia o literaturze ludowej”.

Zmarł w nędzy i zapomnieniu w Konstantynopolu w 1879 r.